Tryb rozkazujący w języku polskim
tryb rozkazujący
Tryb rozkazujący w języku polskim służy do wyrażania rozkazów, próśb, zakazów lub rad.
Tryb rozkazujący w języku polskim służy do wyrażania bezpośrednich rozkazów, próśb lub instrukcji. Odmienia się tylko przez wybrane osoby: drugą osobę liczby pojedynczej (ty), drugą osobę liczby mnogiej (wy) oraz pierwszą osobę liczby mnogiej (my). Do tworzenia rozkazów w trzeciej osobie (on, ona, oni) używa się partykuły 'niech' oraz formy czasu teraźniejszego lub przyszłego.
Forma trybu rozkazującego zależy od koniugacji czasownika. W drugiej osobie liczby pojedynczej (ty) formę tworzy się najczęściej przez odrzucenie końcówki czasu teraźniejszego, co daje czysty temat czasownika (np. 'czytasz' -> 'czytaj!'). W wielu czasownikach dochodzi do oboczności samogłoskowych lub spółgłoskowych (mówić -> mów!). Formy dla 'my' i 'wy' tworzy się poprzez dodanie końcówek '-my' i '-cie' do formy dla osoby 'ty' (czytajmy!, czytajcie!).
Rozkazy przeczące tworzy się przez dodanie słowa 'nie' przed czasownikiem (np. 'nie czytaj!'). Aspekt czasownika również gra ważną rolę w trybie rozkazującym.
Przykłady
Zamknij drzwi i usiądź na krześle!
Zamknij drzwi i usiądź na krześle!
Niech on napisze ten raport jak najszybciej.
Niech on napisze ten raport jak najszybciej.
Zróbmy to razem dzisiaj po południu.
Zróbmy to razem dzisiaj po południu.
Podobne terminy
Ucz się języka (polski) w kontekście — darmowy słownik i trening.