Aspekt dokonany i niedokonany w języku polskim
aspekt dokonany i niedokonany
Polskie czasowniki występują w parach aspektowych, odróżniając czynności niedokończone (niedokonane) od zakończonych sukcesem (dokonane).
W języku polskim aspekt czasownika jest kluczowym pojęciem dzielącym czynności na zakończone i trwające. Prawie każdy czasownik należy do pary aspektowej, składającej się z czasownika niedokonanego (imperfective) i dokonanego (perfective). Czasowniki niedokonane skupiają się na czasie trwania, powtarzalności lub samym przebiegu czynności, bez informowania o jej rezultacie. Są one używane w czasie przeszłym, teraźniejszym oraz przyszłym złożonym. Na przykład czasownik 'pisać' oznacza czynność pisania (proces).
Czasowniki dokonane kładą nacisk na zakończenie czynności, jej ostateczny rezultat lub jednorazowość. Nie posiadają one form czasu teraźniejszego. Ich formy przypominające czas teraźniejszy wyrażają czas przyszły prosty, a ponadto występują w czasie przeszłym. Na przykład 'napisać' oznacza napisać coś do końca (efekt). Aspekt dokonany najczęściej tworzy się poprzez dodanie przedrostków do czasowników niedokonanych (np. 'przeczytać' od 'czytać') lub poprzez modyfikację tematu. Opanowanie tych różnic jest niezbędne do poprawnego mówienia.
Przykłady
Wczoraj pisałem (niedokonany) list przez godzinę, ale go nie skończyłem.
Wczoraj pisałem list przez godzinę, ale go nie skończyłem.
Dzisiaj wreszcie napisałem (dokonany) ten ważny list.
Dzisiaj wreszcie napisałem ten ważny list.
Jutro przeczytam (dokonany) tę książkę do końca.
Jutro przeczytam tę książkę do końca.
Podobne terminy
Ucz się języka (polski) w kontekście — darmowy słownik i trening.